چه مقدار خون در عدم خورده باشم

( به بهانه دیداری از باغ بیدل )

چند وقت پیش با پروفسور شریف قاسمی که از استادان برجسته زبان فارسی در دانشگاه دهلی ست سری به قبر بیدل دهلوی زدیم. در مرکز شهر دهلی و نزدیک ایندیا گیت و در تقاطع خیابانی به نام ماتورا رود محله پرگتی میدان یا نمایشگاه بین المللی دهلی نو  محلی به نام باغ بیدل وجود دارد. می گویند بیدل بنا به وصیتی که کرده بود در خانه خودش دفن شده بود و بعدها استخوانش را دوستان افغانی به افغانستان بردند و در آن جا هم قبری برایش درست کردند ( تقریبا همان کاری که ممکن است در آینده بر سر قبر من هم بیاورند!) اما برخی نیز اعتقاد دارند که بیدل در همین دهلی دفن است. اما تقریبا همه اعتقاد دارند که محل فعلی که به نام باغ بیدل مشهور است محل واقعی و دقیق دفن بیدل نیست.گویا در زمان برادران انگلیسی در زیر نام نوسازی و تمدن !! جاده را طوری کشیدند که قبر بیدل و زبان فارسی با هم به زیر خروارها خاک برود و شنیدم که برخی از دوستداران بیدل که بیشتر از برادران افغانی همزبان ما بودند در زمان جواهر لعل نهرو آن قدر نامه نوشتند و پیگیری کردند و آمدند و رفتند که شهرداری مجبور شد به آنها جایی بدهد . جایی در نزدیکترین محل به قبر واقعی بیدل یعنی در روبروی نمایشگاه بین المللی فعلی و  در قبرستانی متروک کنار قبر عارفی بزرگ معروف به متکه پیر - کسی که نظام اولیاء عارف بزرگ هند هم به زیارت قبرش می آمده - و دست مریزاد به همت همین برادران افغانی مان که با پیگیری و پافشاری شان مزار فعلی بیدل چندین دهه است که سر پاست. اگر چه ظاهرش از قبر  دیگر عارفان و بزرگان بهتر است اما هنوز با قبر شاعرانی چون سعدی و حافظ و عطار و دیگران از زمین تا آسمان فاصله دارد. اما همین قدر هم باید ممنون دوستداران واقعی بیدل باشیم که با سعی و همت آنان همین نیمه بنا نیز وجود دارد. البته از دولتمردان هم آقای امامعلی رحمانف رییس جمهور فعلی و تا همیشه تاجیکستان!! نیز سری به این قبر زده و سنگ بنایی به زبان فارسی و اردو و انگلیسی برای بیدل در بیرون بنای کوچک ورودی نصب کرده. البته خدا پدرش را بیامرزد که به زبان سیریلیک سنگ قبر نصب نکرده و اگر پافشاری و اصرار من در  نصب سنگ یادبود به زبان فارسی برای قبر رودکی نبود شاید امروز سنگ قبر پدر شعر فارسی نیز به زبان سیریلیک بود!!

به هر حال وضعیت قبر بیدل این بود . بی سنگ قبر و بی چلچراغ و بی زایر. در گوشه ای متروک و باغی که نه نشانی از گل دارد و نه نشانی از زایری. کلاغان می آیند و در این زمستان سرد به گوش کاجان چیزی می خوانند و می روند . شنیدم که  قبر شاعران دیگر مثل طالب آملی و کلیم کاشانی و قدسی مشهدی و نظیری نیشابوری و فیضی دکنی و غنی کشمیری و ... در سرینگر کشمیر نیز به خاکروبه ای تبدیل شده و  قبر حزین لاهیجی در بنارس نیز وضع بهتری ندارد !! جالب تر آن که شاعری بزرگ مثل فیضی دکنی را در مجلس اهل فرهنگ حیدرآباد دکن حتی به خوبی نمی شناسند و عده ای حتی می گویند فیضی اصالتا دکنی نیست! همین چیزی که برای بیدل می گویند که دهلوی نیست و عظیم آبادی ست (اسم قبلی پتنا مرکز ولایت بیهار کنونی در شرق هند).

این که چهار تا چراغ و یک سنگ قبر تهیه کنیم و بر سر قبر این بزرگان بگذاریم بدون منت این و آن از خود من هم بر می آید اما گویا برای این کارها کمی هم همت بزرگان لازم است. به هر حال وقتی بر سر قبر رودکی بودم و در همان چند روز اقامتم در روستای کلالی و پنجرود (در هشت سال پیش) حس و حالی داشتم که گویا رودکی با من حرف می زد و به من خوش آمد می گفت که :

هیچ شادی نیست اندر این جهان / برتر از دیدار روی دوستان / بیتی که آن را بر  سنگ قبر رودکی هم نوشتیم و یادش به خیر دکتر هادی منوری و انوشیروان فروغی و استاد رضا نامی که سنگ قبر را با هنرمندی کامل در مشهد آماده کردند و با هواپیما به تاجیکستان فرستادند و نصب هم شد .

و بر سر قبر بیدل هم یاد دوستان شاعر بخصوص مرحوم سید حسن و استاد شفیعی کدکنی و مرتضی امیری و محمد کاظم کاظمی و ... بودم و با خودم فکر می کردم اگر بیدل به هر زبانی جز زبان فارسی می خواست شعر بگوید الان این قدر غریب نبود. یا حتی اگر دو بیت شعر انگلیسی سروده بود الان تمدن  با ادبیات سر شاخ نمی شد. و مدام کسی این بیت بیدل را برایم می خواند:

چه مقدار خون در عدم خورده باشم

که بر خاکم آیی و من مرده باشم

بیتی که آرزو دارم روزی بر سنگ قبر بیدل نقش ببندد و چراغی بر مزارش روشن شود.

این که اولین جشنواره را با چه خون دلی برگزار کردیم بماند. این که برای آوردن همین ده دوازده میهمان خارجی چقدر مصیبت کشیدیم بماند. این که خیلی ها بعد از انتخاب اخوان و منزوی و بهمنی و قیصر و ... چقدر طعنه زدند بماند. یک جا گفتم که کار ما کار اول و سنگ بنا بود و مثل رزمندگانی که روی سیم خاردار خوابیدند تا بقیه بگذرند شده بودم. اما آن بچه ها یک فرق با این بچه ها دارند. آنها با گریه می گذشتند و می دانستند که کسی زیر پایشان دارد درد می کشد و له می شود. اما اینجا کسانی هستند که عاج های پوتین شان وقتی روی سر و صورتت می نشیند همزمان چهارتا فحش هم بارت می کنند. برای همین است که من دیگر تصمیم ندارم در جشنواره ای شرکت کنم. حتی اگر آن جشنواره جشنواره شعر فجر باشد. کافی ست مصاحبه حضرت دکتر صابر امامی دبیر علمی جشنواره امسال را با خبرگزاری مهر ببینید!

(صابر امامی با تاکید بر لزوم برگزاری جایزه شعر فجر در سطح بین المللی گفت: نمی خواهیم مانند سال گذشته تنها با حضور سه یا چهار شاعر از افغانستان و تاجیکستان و کشورهای عربی بگوییم جشنواره را بین المللی برگزار کرده ایم.

صابر امامی رئیس کمیته علمی دومین جشنواره شعر فجر در گفتگو با خبرنگار مهر، با تاکید بر لزوم تغییر رویه در برگزاری این جایزه، گفت: امسال تمهیداتی را برای برگزاری هرچه بهتر جشنواره اندیشیده ایم و امیدواریم با استقبال اهالی فن همین گونه هم برگزار شود. ما نمی خواهیم جشنواره امسال تکرار جشنواره ها و همایشهای قبلی باشد و تمامی سعی ما این است که جناح بندی و ارزشگذاری خاصی در آن صورت نگیرد و تمام سمت وسوهای فرهنگی جامعه را دربر گیرد. وی افزود: تلاش می کنیم استعدادهای جوان را از استانهای مختلف شناسایی و به آنها فرصت حضور دهیم. اساساً در جشنواره امسال استانها نقش اساسی تری برعهده خواهند داشت و البته چهره های وجیه و جا افتاده ای را هم برای تقدیر به دبیرخانه جشنواره در تهران معرفی خواهند کرد. امامی ادامه داد: قضاوتهای ارزشی درباره شاعران به ویژه پیش از ارائه آثارشان نیز صحیح نیست چرا که ممکن است شاعر برجسته ای در این میان تخطئه شود، تنها به این دلیل که گرایش فکری خاصی دارد. وی با انتقاد به شیوه برپایی نخستین دوره جشنواره در سال 85 گفت: بین المللی برگزار شدن جشنواره نخست بیشتر امری تشریفاتی بود. در واقع شاعرانی انگشت شمار را از کشورهای همسایه ای مانند افغانستان، تاجیکستان و برخی کشورهای دیگر دعوت کرده بودند و ما نتوانستیم به تجربه ای جدید در شعر دست یابیم. صابر امامی خاطرنشان کرد: با دعوت از سه چهار شاعر از کشورهایی مانند افغانستان و تاجیکستان و برخی کشورهای عربی جشنواره بین المللی نمی شود. ضمن اینکه این دسته از شاعران تمام این سالها در ایران حضور داشته اند و در واقع خارجی محسوب نمی شوند. در نتیجه من فکر می کنم اگر قرار بر برگزار شدن جشنواره در سطح بین المللی است، باید شاعران متعددی از کشورهای مختلف به ایران بیایند تا هم بتوان با جریان شعری جدید جهان آشنا شد و هم تجربه های شعری نویی را به دست آورد و حضور آنها در ایران واقعاً مغتنم باشد) ای کاش یکی به این آقای دکتر بگوید که پارسال دوازده شاعر از هشت کشور دعوت شده بودند و فقط یک شاعر به نام محمد کاظم کاظمی از شاعران خوب افغانستان در ایران به سر می برد و بقیه از دهلی نو و لاهور و دوشنبه و تاشکند و کابل و بیروت و هلند آمده بودند و یک شاعر افغانی فارسی زبان به نام لطیف پدرام هم از آلمان آمده بود. جمعا از ده کشور دعوت کرده بودیم که شاعری از ترکیه و شاعری از عراق در آخرین لحظات از پرواز ماندند. حالا دوست بزرگوار ما ادعا می کند که دو سه شاعر... ای کاش لااقل سری به پرونده های سال گذشته بزنند و گزارش کار سال قبل ما را ببینند. یک دفعه سه چهار برابر کوچکنمایی کردن و ادعاهای بزرگ آن هم برای جشنواره ای که پارسال تا دقیقه نود بودجه بلیت مهمانان را نداده بودند و هزار مشکل دیگر یک بی انصافی بزرگ است. بقیه شیوه ها و کارها هم که همان کارهای پارسال ماست. بقیه را هم بگذاریم برای بعد از جشنواره. ضمن آن که در دنیا رسم است که از بانی یک جشنواره حداقل با زبان خشک و خالی تشکر می کنند...